In 1990 besloot het Cultuurfonds om, naast het verlenen van financiële ondersteuning, eigen initiatieven te ontwikkelen. Met de eigen initiatieven wil het fonds hiaten vullen die het signaleert in het culturele aanbod in Nederland. In het afgelopen decennium zijn diverse initiatieven totstandgekomen. Enkele daarvan waren zo’n succes dat ze geheel door ‘de markt’ werden overgenomen. De grote aandacht voor biografieën en monografieën, bijvoorbeeld, mag voor een belangrijk deel worden toegeschreven aan de activiteiten van het Cultuurfonds op dit gebied.

Het Cultuurfonds ontwikkelde initiatieven op de terreinen podiumkunsten, beeldende kunst, monumentenzorg, geschiedenis en letteren en natuurbehoud. Ook enkele afdelingen kennen eigen initiatieven

Het Cultuurfonds voor Monumenten is een voorbeeld van een eigen initiatief. Dit heeft het Cultuurfonds in samenspraak met Nationaal Restauratiefonds ontwikkeld. Als grootste financierder heeft het Cultuurfonds € 8 mln euro in dit fonds gestoken.